Kısaca Baca gazı için sönmüş kireç seçerken dört değere bakın: etkin Ca(OH)₂ içeriği, tane boyutu dağılımı, BET özgül yüzey alanı ve karbonatlaşmayı gösteren CO₂ oranı. Bu değerler kuru enjeksiyonda ve yarı kuru sistemlerde tüketimi ve verimi belirler. Doğru ürünü tablo değil, tesiste ölçümlü bir deneme kesinleştirir.
Baca gazında sönmüş kirecin performansını ne belirler?
Baca gazında sönmüş kirecin (kalsiyum hidroksit, Ca(OH)₂) performansını iki grup etken belirler: ürünün kendisi ve tesisin koşulları. Ürün tarafında saflık, incelik ve yüzey alanı öne çıkar. Tesis tarafında ise gaz sıcaklığı, nem, kalış süresi, filtre tipi ve Ca/S mol oranı belirleyicidir. Hangi yöntemde hangi reaktifin kullanıldığını baca gazı desülfürizasyonu yöntemleri rehberimizde karşılaştırdık.
Kuru sorbent enjeksiyonunda (DSI) bu seçim özellikle önemlidir. AB Büyük Yakma Tesisleri BREF belgesine göre DSI'da kalış süresi yalnızca 0,5–3 saniyedir. Sorbent geri dönüşümü yapılmazsa Ca(OH)₂'nin genellikle yalnızca %15–30'u SO₂ ile tepkimeye girer. Kısa sürede tepkimeye girebilen bir ürün, aynı giderim için daha az kireç demektir.
Analiz sertifikasında hangi değerler istenmeli?
Bir partinin baca gazına uygunluğu, sertifikadaki değerlerin birlikte okunmasıyla anlaşılır. Aşağıdaki tablo her değerin ne işe yaradığını ve nasıl isteneceğini özetler.
| Değer | Neden önemli | Nasıl istenir |
|---|---|---|
| Etkin Ca(OH)₂ (%) | Dozaj hesabını doğrudan belirler | Sertifikada yüzde olarak; yöntemiyle birlikte |
| CaO + MgO (%) | Genel saflığın göstergesi | EN 459 serisi yöntemlerine göre |
| CO₂ (%) | Karbonatlaşmış, tepkimeye girmeyen kısım | Her partide ölçülmüş değer |
| Tane boyutu (d50, d90 veya d97) | Tepkime hızı ve kanal içinde dağılım | Lazer kırınımıyla ölçülmüş dağılım; yöntem adıyla |
| BET özgül yüzey alanı (m²/g) | Gazla temas eden yüzey | ISO 9277 yöntemiyle ölçülmüş değer |
| Serbest nem (%) | Akışkanlık, topaklanma, dozaj kararlılığı | Sertifikada yüzde olarak |
| Yığın yoğunluğu (g/cm³) | Silo hacmi ve dozaj ekipmanı ayarı | Gevşek yığın değeri |
Vişne Madencilik'in sönmüş kireç ürün sayfasında yayımlanan standart değerler şunlardır: CaO + MgO ≥ %90 (tipik > %93), CO₂ ≤ %7, 90 µm altı incelik ≥ %93 ve yığın yoğunluğu 0,30–0,60 g/cm³. Firmamızın teknik notuna göre baca gazı arıtımında çok ince ürünler (d90 < 10 µm) tercih edilir. Uygulamanız için gereken incelik ve yüzey alanı değerlerini teklif aşamasında yazılı olarak netleştirin.
Yüksek yüzey alanlı sönmüş kireç ne zaman gerekir?
Yüksek yüzey alanlı sönmüş kireç, kalış süresinin kısa olduğu ve sorbent kullanımının düşük kaldığı sistemlerde fark yaratır. BREF, yüksek özgül yüzeyli özel sönmüş kirecin DSI'da sorbent kullanımını artırdığını ve sorbent geri dönüşüm ihtiyacını azaltabileceğini ya da ortadan kaldırabileceğini belirtir.
Yüksek yüzey alanlı ürün ile standart ürün arasındaki karar, ton başına fiyatla değil, tutulan kilogram SO₂ veya HCl başına toplam maliyetle verilmelidir. Şu durumlarda yüksek yüzey alanlı ürünü değerlendirmeye değer:
- Kanal kısa ve kalış süresi düşükse,
- Sorbent geri dönüşümü yoksa,
- Hedef emisyon değeri standart ürünle karşılanamıyorsa,
- Kül ve kalıntı miktarını azaltmak önemliyse.
Yalnızca BET değerine bakmayın. Tane dağılımı, saflık ve gerçek tesis koşullarındaki deneme birlikte değerlendirilmelidir.
Sönmüş kireç mi, sodyum bazlı sorbent mi, kireçtaşı mı?
Seçim, sistemin tipine ve hedefe bağlıdır. BREF'e göre kuru enjeksiyonda en yaygın sorbentler kuru sönmüş kireç, sodyum bikarbonat ve kireç sütüdür. Kazan içi enjeksiyonda ise öğütülmüş kireçtaşı ve dolomit kullanılır; bunlar fırın ısısında kalsine olarak tepkimeye giren CaO'ya dönüşür.
| Sorbent | Nerede kullanılır | Güçlü yanı | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|---|
| Sönmüş kireç | Kanal içi DSI, sprey kurutucu, CFB | Kullanıma hazır, kalsiyum bazlı kalıntı | DSI'da sorbent kullanımı düşük olabilir |
| Sodyum bikarbonat | Kanal içi DSI | SO₂ giderimi genellikle daha yüksek | Genellikle enjeksiyondan hemen önce ince öğütme gerekir; sodyum tuzlu kalıntı her zaman değerlendirilemez |
| Öğütülmüş kireçtaşı | Kazan içi enjeksiyon, ıslak yıkayıcı | Düşük reaktif maliyeti | Tane boyutu ve reaktivite verimi belirler |
Kireçtaşı tabanlı seçeneklerde inceliğin nasıl okunacağını mikronize kalsiyum karbonat yazımızda anlattık.
Tesiste deneme nasıl planlanır?
Bir sönmüş kireç ürününün tesisinizde ne kadar tüketileceğini en güvenilir şekilde ölçümlü bir deneme gösterir. Aşağıdaki adımlar, iki ürünü ya da iki dozaj düzeyini adil biçimde karşılaştırmanızı sağlar:
- Başlangıç ölçümü: Mevcut ürünle, temsil edici yük ve yakıt koşullarında SO₂, HCl ve tüketim verisini sürekli emisyon ölçüm sistemiyle (SEÖS/CEMS) kaydedin.
- Koşulları sabitleyin: Enjeksiyon noktası, gaz sıcaklığı, nemlendirme ve filtre ayarları deneme boyunca değişmesin.
- Kademeli dozaj: Yeni ürünü düşük bir besleme oranıyla başlatıp adım adım artırın; her adımda emisyonun kararlı hâle gelmesini bekleyin.
- Yan etkileri izleyin: Filtre basınç kaybını, kül miktarını ve kanal içi birikintiyi kaydedin.
- Sonucu normalleştirin: Tüketimi "tutulan kilogram kirletici başına kilogram ürün" olarak hesaplayın.
- Maliyete çevirin: Bu tüketimi teslim edilmiş ürün maliyetiyle çarpın ve iki seçeneği aynı birimle karşılaştırın.
Deneme planınızı ve şartnamenizi teknik ekibimizle birlikte değerlendirebilirsiniz. Baca gazı uygulamanız için ekibimize danışın.
Depolama ve dozaj sisteminde nelere dikkat edilir?
Sönmüş kireç havadaki karbondioksitle zamanla karbonatlaşır ve etkinliğini yitirir. Bu yüzden silo ve ambalaj kapalı ve kuru tutulmalıdır. Nem, ürünün akışını bozar ve dozaj vidalarında ya da pnömatik hatlarda topaklanmaya yol açar.
- Silo havalandırma filtresini ve akışkanlaştırma sistemini düzenli kontrol edin.
- Dozaj hassasiyetini, yığın yoğunluğu değişse bile kütle bazında doğrulayın.
- Torbalı filtre kullanıyorsanız nemlendirmeyi dikkatle kontrol edin. BREF, aşırı nemin filtre üzerinde ıslak birikintiye yol açabileceği uyarısını yapar.
- Kişisel koruyucu donanım kullanın; kireç tozu göz ve cilt için tahriş edicidir.
Dozaj, kireç sütü hazırlama ve iş güvenliği ilkelerini sönmüş kirecin kullanımı ve depolanması rehberimizde ayrıntılı anlattık.
Teklif isterken şartnameye neler yazılmalı?
İyi bir şartname, tedarikçilerin karşılaştırılabilir teklif vermesini sağlar. Şunları açıkça yazın:
- Uygulama ve sistem tipi (kanal içi DSI, sprey kurutucu, CFB),
- Gaz debisi, sıcaklık ve SO₂, HCl, HF derişimleri,
- Asgari etkin Ca(OH)₂ ve azami CO₂ değerleri,
- Tane boyutu (d50 ve d90 ya da d97) ve gerekiyorsa BET değeri, ölçüm yöntemleriyle birlikte,
- Aylık tüketim, ambalaj (torba, bigbag, silobas) ve teslim noktası,
- Her parti için analiz sertifikası ve güvenlik bilgi formu (GBF/SDS) talebi.
Gelen teklifleri ton fiyatı yerine etkin madde başına maliyetle karşılaştırmak için teklifleri etkin madde maliyetiyle karşılaştırma yöntemimizi kullanabilirsiniz.
Asidik gaz arıtımına yönelik kireç bazlı Vikalo® gaz giderici ürünlerimiz, nem ve gaz giderici ürün sayfasında yer alır. Aynı ürün ailesinin nem alıcı tarafı ise konteyner ve depolarda kullanılır.
Sık sorulan sorular
Yüksek yüzey alanlı sönmüş kireç her zaman gerekli mi?
Hayır. Standart sönmüş kireç birçok sprey kurutucu ve CFB sisteminde yeterli olabilir. Yüksek yüzey alanlı ürün, kalış süresinin kısa olduğu kuru enjeksiyon sistemlerinde ve hedef emisyon değerinin zorladığı durumlarda öne çıkar. Doğru karar, tutulan kirletici başına toplam maliyetin tesiste yapılan denemeyle karşılaştırılmasıyla verilir.
Sönmüş kireç hangi gaz sıcaklığında kullanılmalı?
Uygun sıcaklık sistem tasarımına bağlıdır. BREF'e göre sprey kurutucular genellikle gazın doyma sıcaklığının 20–30 K üzerinde çalışır. Kanal içi enjeksiyonda sorbent, sinterleşme ve erime riskini önlemek için kanalın daha soğuk bölümüne verilebilir. Kendi sisteminiz için uygun aralığı tasarımcı ve ekipman üreticisiyle doğrulayın.
Sönmüş kireç baca gazında HCl'yi de tutar mı?
Evet. Sönmüş kireç HCl ve HF gibi asidik gazlarla da tepkimeye girer. Ca(OH)₂ + 2HCl → CaCl₂ + 2H₂O tepkimesine göre 1 kg HCl için en az 1,016 kg saf Ca(OH)₂ gerekir. BREF, sprey kurutucularda SO₃ ve HCl gideriminin %95 ile %99'un üzeri arasında olduğunu belirtir.
Torbalı filtre ile elektrofiltre arasında fark var mı?
Var. BREF'e göre nemlendirme, elektrofiltrede hem sorbenti etkinleştirir hem de tozu şartlandırarak filtre verimini korur. Torbalı filtrede ise nemlendirme, filtre üzerinde ıslak birikinti oluşmaması için dikkatle kontrol edilmelidir. Filtre tipi, dozaj ve nemlendirme ayarlarını doğrudan etkilediği için şartnamede belirtilmelidir.
Deneme ne kadar sürmeli?
Deneme, tesisin temsil edici yük ve yakıt koşullarını kapsayacak kadar sürmelidir. Her dozaj adımında emisyonun kararlı hâle gelmesi beklenmeli, başlangıç ölçümü de aynı koşullarda alınmalıdır. Kısa ve tek bir yük düzeyinde yapılan denemeler yanıltıcı sonuç verebilir.
Teklif için hangi bilgileri paylaşmalıyım?
Sistem tipi, gaz debisi ve sıcaklığı, kirletici derişimleri, hedef emisyon, aylık tüketim, ambalaj ve teslim noktası bir ön değerlendirme için yeterlidir. Analiz sertifikasında görmek istediğiniz değerleri de belirtin. Bu bilgilerle teknik değerlendirme ve teklif talebinizi iletin.
Sonuç
- Baca gazında sönmüş kireç seçimi etkin Ca(OH)₂, tane boyutu, BET yüzey alanı ve CO₂ değerlerinin birlikte okunmasına dayanır.
- Yüksek yüzey alanlı ürünler özellikle kalış süresi kısa olan kuru enjeksiyon sistemlerinde avantaj sağlar.
- Doğru ürünü ve dozajı ölçümlü bir tesis denemesi kesinleştirir; sonuç tutulan kirletici başına maliyetle karşılaştırılmalıdır.
- Şartnamede değerler, ölçüm yöntemleri, ambalaj ve parti sertifikası açıkça yazılmalıdır.
Baca gazı sisteminiz için sönmüş kireç ya da gaz giderici ihtiyacınızı ve şartnamenizi bize iletin. Talebinize 24 saat içinde dönüş yapıyoruz.
Telefon: +90 232 463 00 03 · E-posta: sales@visnemadencilik.com
Kaynaklar
- Best Available Techniques (BAT) Reference Document for Large Combustion Plants — Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi (JRC), 2017, EUR 28836 EN (bölüm 3.1.3.3, 3.2.2.2; Tablo 3.13 ve 3.15).
- ISO 9277:2022 — Determination of the specific surface area of solids by gas adsorption — BET method — ISO, 2022.
- Using Lime for Flue Gas Treatment — National Lime Association (ABD Ulusal Kireç Derneği).
- Safe handling of lime — European Lime Association (EuLA), 2015.
- Vişne Madencilik; sönmüş kireç ve nem ve gaz giderici ürün sayfaları (ürün değerleri ve teknik notlar).
Yazar
İlgili yazılar
- Baca gazı desülfürizasyonunda kireç — ıslak, yarı kuru ve kuru yöntemlerde hangi reaktif kullanılır?
- Satılık sönmüş kireç: teklifler nasıl karşılaştırılır? — etkin madde başına teslim maliyeti hesabı.
- Mikronize kalsiyum karbonat nedir? — tane boyutu dağılımını okuma rehberi.
- Konteyner nem alıcı nasıl seçilir? — kireç bazlı nem alıcının diğer seçeneklerle karşılaştırması.